Η δεκαετία 2016-2026 καταγράφεται ως η περίοδος της βαθύτερης αναδιάρθρωσης που έχει γνωρίσει το ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων, με την αγορά να μετακινείται από έντονο κατακερματισμό σε ένα μοντέλο υψηλής συγκέντρωσης, όπου λίγοι μεγάλοι όμιλοι καθορίζουν πλέον τους όρους του ανταγωνισμού.
Η καμπή έρχεται το 2016, όταν η κατάρρευση της Μαρινόπουλος και η απορρόφησή της από τη Σκλαβενίτης, σε συνδυασμό με την εξαγορά της Βερόπουλος από τη Metro ΑΕΒΕ, αναδιαμορφώνουν άμεσα την ισορροπία ισχύος και επιταχύνουν τη μετάβαση σε ένα πιο συμπυκνωμένο και ιεραρχημένο τοπίο.
Δέκα χρόνια αργότερα, το περιβάλλον δεν καθορίζεται πλέον από ζητήματα ρευστότητας, αλλά από τη διαρκή πίεση της κερδοφορίας. Το υψηλό κόστος ενέργειας, οι αυξημένες μισθολογικές δαπάνες, τα logistics και τα ενοίκια διαμορφώνουν ένα ασφυκτικό πλαίσιο λειτουργίας, ιδιαίτερα για τις μικρότερες αλυσίδες, αλλά όχι μόνο.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι οικονομίες κλίμακας αποκτούν καθοριστικό ρόλο. Οι μεγάλοι όμιλοι απορροφούν πιο αποτελεσματικά τις πιέσεις κόστους, επενδύουν σε τεχνολογικές υποδομές και εφοδιαστικές αλυσίδες και ενισχύουν τη διαπραγματευτική τους θέση απέναντι στους προμηθευτές. Αντίθετα, οι μικρότεροι παίκτες καλούνται να λειτουργήσουν με ολοένα στενότερα περιθώρια, γεγονός που επιταχύνει τις εξαγορές και τη συγκέντρωση.
Η τάση αποτυπώνεται καθαρά και στα μεγέθη της αγοράς. Το 2008 η ελληνική αγορά αριθμούσε 96 αλυσίδες σούπερ-μάρκετ. Το 2016 είχαν απομείνει 55. Σήμερα, μετά και τις τελευταίες εξαγορές, ο αριθμός έχει υποχωρήσει στις 43. Σε επίπεδο ισχύος, το 2016 οι δέκα μεγαλύτερες αλυσίδες κατείχαν περίπου το 78% του τζίρου, ενώ το 2025 το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 93%.
Η μετατόπιση ισχύος
Μέσα σε αυτή τη δεκαετία η Σκλαβενίτης, από τζίρο 1,40 δισ. ευρώ το 2016, έφθασε το 2025 στα 5 δισ. ευρώ (+357%), εδραιώνοντας την κυριαρχία της στην αγορά.
Η Lidl Ελλάς σταθεροποιήθηκε στη δεύτερη θέση, αξιοποιώντας το discount μοντέλο της και την αποτελεσματικότητα της εφοδιαστικής της αλυσίδας.
Αντίθετα, η ΑΒ Βασιλόπουλος κατέγραψε περίοδο στασιμότητας, χάνοντας έδαφος σε σχέση με τον ανταγωνισμό και, από την κορυφή του κλάδου το 2016, έχει υποχωρήσει στην τρίτη θέση σήμερα.
Στον αντίποδα, η Διαμαντής Μασούτης ενίσχυσε τη θέση της μέσω εξαγορών, με πιο χαρακτηριστική την ενσωμάτωση της ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός, μια κίνηση που πλέον αναδιατάσσει πλήρως τον χάρτη της αγοράς.
Η Metro ΑΕΒΕ σταθεροποιήθηκε στην πρώτη πεντάδα, αξιοποιώντας στοχευμένη ανάπτυξη και ελεγχόμενη επέκταση, ενώ το χάσμα μεταξύ top-5 και υπολοίπων διευρύνεται διαρκώς.
Οι τρεις νέοι καταλύτες του ανταγωνισμού
Πέρα από τις οικονομικές πιέσεις, τρεις παράγοντες επιταχύνουν τη συγκέντρωση.
Πρώτον, η επέκταση των μεγάλων αλυσίδων σε επίπεδο γειτονιάς μέσω οργανικής ανάπτυξης και franchise, αλλά και η διείσδυση σε τουριστικές περιοχές.
Δεύτερον, η αποδυνάμωση των ομίλων αγορών, που περιορίζει τη συλλογική διαπραγματευτική ισχύ των μικρότερων παικτών.
Τρίτον, η αλλαγή της καταναλωτικής συμπεριφοράς, με την άνοδο του e-commerce, των έτοιμων γευμάτων και του μοντέλου one-stop shop να αναγκάζει τους παίκτες σε πλήρη επανασχεδιασμό.
Τεκτονικές αλλαγές
Εκτός από την εξαφάνιση των σημάτων Βερόπουλος και Μαρινόπουλος, το 2016 χάνεται και το σήμα της Αρβανιτίδης-Καρυπίδης. Σημειώνεται ότι ο όμιλος Καρυπίδης είχε αγοράσει το 2014 ολόκληρη την αλυσίδα Αρβανιτίδης και το 2016 η Καρυπίδης πέρασε στον έλεγχο της Market In.
Τον Μάιο του 2018 γνωστοποιείται ακόμα μία σημαντική εξαγορά, αυτή της Προμηθευτικής από τη Μασούτης, με τη βορειοελλαδίτικη αλυσίδα να “μπαίνει” στην αγορά της Αττικής.
Στην πληθωριστική τριετία 2022-2024 πραγματοποιήθηκαν περί τις 14 εξαγορές στον κλάδο. Η Σκλαβενίτης εξαγόρασε την AS Αγορά με καταστήματα σε Λάρισα, Αγιά, Αμπελώνα και Νέους Πόρους, τη Γέγος με καταστήματα σε Μαρκόπουλο, Λούτσα και Πόρτο Ράφτη και τη SEP Markets Παπαδόπουλος στα Ιωάννινα, ενώ πρόσθεσε στο δυναμικό της και δύο καταστήματα της αλυσίδας Φλεβάρης στη Ρόδο.
Η Μασούτης διεύρυνε το αποτύπωμά της με την απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί 10 καταστημάτων της Family Super Market, εξαγόρασε δύο καταστήματα της αλυσίδας Γέγος σε Αργυρούπολη και Κερατέα, ενώ απέκτησε επίσης την εταιρεία Αφοί Ιωάννου Δεναξά ΕΠΕ, με 6 καταστήματα σε Σαντορίνη, Μύκονο και Αττική. Το 2022 η βορειοελλαδίτικη αλυσίδα είχε προχωρήσει σε στρατηγική συνεργασία με τη συνεταιριστική αλυσίδα ΣΥΝΚΑ, αποκτώντας 18 καταστήματα στην Κέρκυρα και 14 καταστήματα σε νησιά του Αιγαίου.
Η Κρητικός πρόσθεσε μέσω εξαγορών μικρότερων αλυσίδων, όπως Συνεργαζόμενοι Παντοπώλες, Μαθιουδάκης και Katerina’s Market, 73 καταστήματα στο δίκτυό της.
Το 2022 η αλυσίδα Market In απέκτησε το 100% των μετοχών της εταιρείας Χαρά Α.Ε. στη Χίο, και το 2024 τα δύο καταστήματα της εταιρείας Αφοί Δημοθεόδωροι Α.Ε., ενώ στα τέλη του 2023 η OK Anytime Market εξαγόρασε 6 καταστήματα της Kosmoplus.
Στην εκπνοή του 2024 η αλυσίδα Τερζής, με παρουσία κυρίως στον Πύργο Ηλείας, πέρασε στον έλεγχο της ΑΒ Βασιλόπουλος, η οποία στη συνέχεια προχώρησε και σε εξαγορά των αλυσίδων Πτολεμαΐς και Αγορά Ναταλί στη Βόρεια Ελλάδα, ενσωματώνοντας συνολικά 17 καταστήματα στο δίκτυό της. Φέτος η παρουσία της ενισχύθηκε περαιτέρω στις Κυκλάδες, με την εξαγορά τριών καταστημάτων στη Σαντορίνη που λειτουργούσαν με το σήμα Carrefour και τα οποία μετατράπηκαν σε εταιρικά καταστήματα ΑΒ.
Επιπλέον, την εξαγορά της αλυσίδας Βασ. Παπαγεωργίου Α.Ε. Super Market, η οποία διαθέτει 6 καταστήματα στην πόλη των Ιωαννίνων, ανακοίνωσε η Πέντε Α.Ε. – Γαλαξίας τον Νοέμβριο του 2025, ενώ η Market In απέκτησε στη Μύκονο ένα από τα τρία καταστήματα των Flora Super Market και την αλυσίδα convenience καταστημάτων Market 4u Κάκαβος, με τέσσερα καταστήματα στα Γιάννενα και στο Καλπάκι.
Η νέα κανονικότητα
Η περαιτέρω συγκέντρωση στον κλάδο θεωρείται δεδομένη και ήδη υπάρχουν φωνές που υποστηρίζουν ότι “σε μια χώρα 10 εκατομμυρίων κατοίκων υπάρχουν περί τις 40 αλυσίδες σούπερ-μάρκετ, όταν στη Βρετανία των 70 εκατομμυρίων οι αλυσίδες δεν ξεπερνούν τις πέντε”.
Η τεχνολογία, η εφοδιαστική ακρίβεια, τα data analytics και η ενίσχυση της ιδιωτικής ετικέτας θα λειτουργήσουν ως επιταχυντές για την επόμενη φάση, με την εγχώρια οργανωμένη λιανική να κινείται ολοταχώς προς ένα νέο μοντέλο ισορροπίας, όπου λίγοι μεγάλοι παίκτες θα καθορίζουν τους κανόνες και οι υπόλοιποι θα καλούνται να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων και περιορισμένων περιθωρίων.
Πηγή: capital.gr
