Η ελληνική και η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Έπειτα από μια εξαετία διαδοχικών κρίσεων – από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση έως τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή – οι επιχειρήσεις του κλάδου δηλώνουν ότι η συνεχής προσαρμογή έχει φτάσει στα όριά της. Το μήνυμα που εκπέμπει ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ) είναι ότι χωρίς πολιτικές που θα αποκαταστήσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής, οι επενδύσεις και η μεταποίηση κινδυνεύουν να μεταφερθούν εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με το Σύνδεσμο η αλληλουχία των κρίσεων που έχουν πλήξει τη βιομηχανία – πανδημία, ενεργειακή κρίση, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, πληθωρισμός και γεωπολιτικές εντάσεις – είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση του ενεργειακού κόστους, τη μεταβλητότητα στις τιμές των πρώτων υλών, τη δυσκολία προγραμματισμού της παραγωγής, τον περιορισμό των επενδύσεων και τη σταδιακή υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας.
Οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή λειτούργησαν ως ακόμη μία υπενθύμιση της ευαλωτότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι στις γεωπολιτικές αναταράξεις. Παρότι η αποκλιμάκωση της έντασης αποτελεί θετική εξέλιξη, η εμπειρία των τελευταίων μηνών έδειξε πόσο εύκολα οι διεθνείς κρίσεις μεταφράζονται σε αυξήσεις του ενεργειακού κόστους, ανατιμήσεις στις πρώτες ύλες και νέες δυσλειτουργίες στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Για τη βιομηχανία πλαστικών, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη αβεβαιότητα, δυσκολότερο προγραμματισμό της παραγωγής και αναβολή επενδυτικών αποφάσεων.
Ο πρόεδρος του ΣΒΠΕ, Παναγιώτης Γεροντόπουλος, υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική απάντηση στις αλλεπάλληλες κρίσεις. Όπως επισημαίνει, οι ελληνικές βιομηχανίες έχουν καταφέρει να διατηρήσουν παραγωγή και εξαγωγές χάρη στην προσαρμοστικότητά τους, όμως αυτή η δυνατότητα δεν είναι ανεξάντλητη. Για να συνεχίσει ο κλάδος να επενδύει απαιτούνται σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον, ουσιαστική μείωση του ενεργειακού κόστους και έμπρακτη στήριξη των επιχειρήσεων μεταποίησης και ανακύκλωσης, ιδιαίτερα των ΚΑΔ 22 και 38.
Η Ευρώπη χάνει έδαφος
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Γενική Συνέλευση της EuPC, η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών αντιμετωπίζει ολοένα εντονότερη απώλεια ανταγωνιστικότητας.
Το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι αυξανόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις και η επιτάχυνση νέων ευρωπαϊκών ρυθμίσεων – όπως ο Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασιών (PPWR), οι ρυθμίσεις για τα μικροπλαστικά και οι αυξημένες απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας – αυξάνουν σημαντικά το κόστος συμμόρφωσης σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά δυσκολεύεται να απορροφήσει αυτές τις επιβαρύνσεις.
Ο αντιπρόεδρος του ΣΒΠΕ, Στέλιος Κακουλίδης, σημειώνει ότι η Ευρώπη μπορεί να πρωταγωνιστήσει στην πράσινη μετάβαση μόνο εφόσον εξασφαλίσει σταθερούς κανόνες, ανταγωνιστικό ενεργειακό πλαίσιο και πραγματικά ίσους όρους ανταγωνισμού. Διαφορετικά, προειδοποιεί, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να συνοδευτεί από περαιτέρω μεταφορά παραγωγικής δραστηριότητας εκτός Ευρώπης.
Ο κίνδυνος της “αποβιομηχάνισης μέσω απανθρακοποίησης”
Ο ΣΒΠΕ επικαλείται τα στοιχεία της Plastics Europe, σύμφωνα με τα οποία η παραγωγή πλαστικών στην Ευρώπη υποχώρησε από 62,3 εκατ. τόνους το 2018 σε 54,9 εκατ. τόνους το 2024, δηλαδή σχεδόν κατά 12%. Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη της παραγωγής κυκλικών πλαστικών επιβραδύνθηκε από 13,6% το 2022 σε μόλις 1,2% το 2024, ενώ αυξάνεται η εξάρτηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από εισαγόμενες πρώτες ύλες και προϊόντα.
Η ίδια η Plastics Europe προειδοποιεί για τον κίνδυνο “απανθρακοποίησης μέσω αποβιομηχάνισης” (decarbonisation through deindustrialisation), δηλαδή επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων με τίμημα τη μεταφορά της παραγωγής εκτός Ευρώπης, χωρίς ουσιαστικό παγκόσμιο περιβαλλοντικό όφελος.
Αθέμιτος ανταγωνισμός και “greenwashing”
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο Σύνδεσμος στο ζήτημα των ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επενδύουν σε νέες τεχνολογίες και συμμορφώνονται με αυστηρές περιβαλλοντικές απαιτήσεις, την ώρα που ανταγωνίζονται εισαγόμενα προϊόντα για τα οποία συχνά δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί αν τηρούνται αντίστοιχα πρότυπα.
Η Λένα Μπέλση, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΒΠΕ, επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ακόμη αξιόπιστος εργαστηριακός τρόπος επαλήθευσης του πραγματικού ποσοστού ανακυκλωμένου υλικού σε ορισμένα προϊόντα, ενώ οι ανεπαρκείς έλεγχοι αυξάνουν τον κίνδυνο “greenwashing” εισαγόμενων προϊόντων και δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού εις βάρος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που επενδύουν στην καινοτομία και στη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Για τον ΣΒΠΕ, η λύση δεν βρίσκεται στη θέσπιση περισσότερων κανόνων αλλά στην αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων, με ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, αξιόπιστη επαλήθευση των περιβαλλοντικών ισχυρισμών και ουσιαστική διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού.
Οι θέσεις του Συνδέσμου για τη βιωσιμότητα
Παράλληλα, ο ΣΒΠΕ επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από την οριζόντια δαιμονοποίηση του πλαστικού στην αξιολόγηση ολόκληρου του κύκλου ζωής των προϊόντων.
Επικαλούμενος διεθνείς επιστημονικές μελέτες, υποστηρίζει ότι στις περισσότερες εφαρμογές τα πλαστικά εμφανίζουν χαμηλότερο συνολικό ανθρακικό αποτύπωμα σε σχέση με εναλλακτικά υλικά, ενώ η αντικατάστασή τους μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Για τον λόγο αυτό ζητά οι πολιτικές να βασίζονται σε αξιολόγηση κύκλου ζωής (Life Cycle Assessment) και όχι σε γενικευμένες απαγορεύσεις υλικών.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι η θαλάσσια πλαστική ρύπανση απαιτεί στοχευμένες διεθνείς παρεμβάσεις στις περιοχές όπου εντοπίζεται η κύρια πηγή του προβλήματος, ενώ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, έχοντας ήδη καταθέσει πρόταση στο Υπουργείο Παιδείας για εισαγωγή σχετικού γνωστικού αντικειμένου στα δημοτικά σχολεία.
Το ενεργειακό κόστος παραμένει το μεγαλύτερο “αγκάθι”
Κοινός παρονομαστής όλων των παρεμβάσεων του Συνδέσμου είναι το ενεργειακό κόστος. Όπως τονίζεται, τόσο η παραγωγή όσο και η ανακύκλωση πλαστικών αποτελούν ιδιαίτερα ενεργοβόρες δραστηριότητες και ο αποκλεισμός των ΚΑΔ 22 και 38 από την αντιστάθμιση του κόστους έμμεσων εκπομπών επιβαρύνει σημαντικά την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Για τον λόγο αυτό ο ΣΒΠΕ έχει αναδείξει ως βασικές προτεραιότητες την ένταξη των συγκεκριμένων κλάδων στα μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος, τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας της βιομηχανίας και της ανακύκλωσης, την αποφυγή πρόσθετων δασμών στις πρώτες ύλες, τη διασφάλιση αξιόπιστου πλαισίου πιστοποίησης του ανακυκλωμένου περιεχομένου και την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας.
Οι τρεις βασικές διεκδικήσεις
Το πλαίσιο των αιτημάτων του Συνδέσμου συνοψίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
- Σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον, με προβλέψιμο κανονιστικό και φορολογικό πλαίσιο.
- Ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, μέσω ουσιαστικών πολιτικών στήριξης της βιομηχανίας και της ανακύκλωσης.
- Ισότιμοι όροι ανταγωνισμού, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να υπόκεινται στους ίδιους περιβαλλοντικούς και ποιοτικούς ελέγχους με τα ευρωπαϊκά.
Όπως υποστηρίζει ο ΣΒΠΕ, μόνο υπό αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσουν να παραμείνουν στην Ευρώπη οι παραγωγικές επενδύσεις, να διατηρηθούν οι θέσεις εργασίας, να επιταχυνθεί η καινοτομία και να επιτευχθούν οι στόχοι της κυκλικής οικονομίας χωρίς περαιτέρω αποβιομηχάνιση.
 είναι ότι χωρίς πολιτικές που θα αποκαταστήσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής, οι επενδύσεις και η μεταποίηση κινδυνεύουν να μεταφερθούν εκτός Ευρώπης.){kind=link}