Στην Ελλάδα του 2025 με την κατασκευαστική δραστηριότητα να έχει φτάσει στο ζενίθ και με τις τεχνικές εταιρείες να είναι στα όρια τους αναφορικά με την δυναμικότητα τους και την εύρεση προσωπικού για να εκτελέσουν τα έργα, υπάρχουν ακόμα και σήμερα “στοιχειωμένα έργα”.
Ποια είναι αυτά και γιατί τα ονομάζουμε έτσι; Μιλάμε για έργα που μας έχουν απασχολήσει πολύ στο παρελθόν, τα βλέπουμε συχνά-πυκνά να επανέρχονται στο φως της δημοσιότητας, όμως τελικά δεν φτάνουν στο κρίσιμο σημείο να ξεκινήσει η υλοποίηση τους.
Πρόκειται για έργα με μεγαλύτερη ή μικρότερη προστιθέμενη αξία που όμως σε πολλές περιπτώσεις τα ζητά η τοπική κοινωνία και φορείς χωρίς όμως να γίνει εφικτό να προχωρήσουν.
Οι λόγοι; πολλές φορές μιλάμε για έργα με τεράστιο κόστος, το οποίο δεν μπορεί να καλυφθεί οπότε είναι στη σφαίρα της δημόσιας συζήτησης αλλά όχι της πραγματικότητας. Δεύτερος λόγος είναι η αλλαγή πολιτικής που ειδικά στην Ελλάδα είναι ένα κρίσιμο μέγεθος.
Έχουμε δει ακόμα και εν μέσω ίδιων κυβερνήσεων ένα έργο να ξεπηδά και να εξαγγέλεται αλλά με μια πολιτική αλλαγή να μπαίνει ξανά στα συρτάρια μέχρι νεωτέρας.
Τρίτος λόγος είναι το μπλοκάρισμα που μπορεί να έχουν, είτε από επίσημους φορείς, από κινήσεις πολιτών, ακόμα και εν μέσω διαγωνισμού από τις ίδιες τις τεχνικές εταιρείες.
Τα οδικά έργα στην Αττική
Ποια είναι όμως σήμερα τα “στοιχειωμένα” έργα στην Ελλάδα; Πρώτες στη λίστα είναι οι επεκτάσεις της Αττικής Οδού που συζητιούνται εδώ και τουλάχιστον 20 χρόνια. Μαζί είναι στην ίδια κατηγορία εσχάτως και η επέκταση της Λεωφόρου Κύμης αλλά και η “παράκαμψη Αττικής”.
Η ιστορία των επεκτάσεων ξεκινά το 2001 όταν ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, Κώστας Λαλιώτης, τις βάζει στο κάδρο υλοποίησης μαζί με τους μεγάλους αυτοκινητόδρομους της χώρας και …την υποθαλάσσια αρτηρία Θεσσαλονίκης. Τελικά από αυτό το πακέτο έργων μπαίνει σε υλοποίηση το 2005 η ομάδα των αυτοκινητόδρομων.
Έκτοτε το θέμα των επεκτάσεων της Αττικής Οδού έρχεται και φεύγει από τη δημοσιότητα χωρίς να υπάρχει καμιά ουσιαστική πρόοδος. Σήμερα οι επεκτάσεις προς Ραφήνα, Λαύριο και Σήραγγα Ηλιούπολης, έχουν μπει και πάλι στην σφαίρα της δημόσιας συζήτησης μέσω των Πρότυπων Προτάσεων που έχουν υποβληθεί από το 2023.
Οι προτάσεις είναι σε επίπεδο προμελετών όμως το θέμα είναι πως η υλοποίηση τους αποτελεί μια πολιτική απόφαση που προς το παρόν δεν έχει ληφθεί. Αυτά τα “στοιχειωμένα έργα” αποτελούν για την Αττική μια σημαντική ανάσα η οποία δεν έχει δει μεγάλα οδικά έργα από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων, έχουν όμως μεγαλώσει κατά πολύ οι ανάγκες στην κινητικότητα της πόλης.
Στην ίδια κατηγορία είναι η επέκταση της Λεωφόρου Κύμης με σαφώς μικρότερη ιστορία. Άρχισε να μας απασχολεί το 2020 όταν υπήρξε κινητικότητα με το ξέσπασμα της πανδημίας του COVID-19 και το 2022 δημοπρατήθηκε ως η πρώτη επέκταση της Αττικής Οδού.
Ο διαγωνισμός πραγματοποιήθηκε, μειοδότησε το σχήμα ΤΕΡΝΑ-ΙΝΤΡΑΚΑΤ-ΑΚΤΩΡ αλλά μετά έμπλεξε με την προσφυγή του Δήμου Ηρακλείου που ζητά μεγαλύτερη σήραγγα. Επιπρόσθετα το έργο έχει έλλειψη χρηματοδότησης με αποτέλεσμα να μην φαίνεται “φως στο τούνελ” και το έργο να παραμένει καθηλωμένο.
Στην κατηγορία των στοιχειωμένων έργων της πρωτεύουσας είναι βέβαια και η λεγόμενη “παράκαμψη Αττικής“. Αν νομίζετε πως πρόκειται για μια νέα πρόταση μάλλον δεν είστε γνώστες της ιστορίας του. Πρόκειται για ένα έργο που η προσπάθεια υλοποίησης του ξεκίνησε εν μέσω βαθιάς κρίσης το 2013.
Είναι το έργο Ελευσίνα-Οινόφυτα που έχει γίνει και πάλι γνωστό. Εξαγγέλθηκε, δόθηκε η πρώτη ημερομηνία δημοπράτησης αλλά η χρονική περίοδος και το ίδιο το έργο το οδήγησαν σε αλλεπάλληλες παρατάσεις για σχεδόν δύο χρόνια. Τελικά το 2015 ο διαγωνισμός ακυρώνεται και μπαίνει στα συρτάρια. Το 2023 η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ το επαναφέρει στη ζωή μέσω των Πρότυπων Προτάσεων.
Μέχρι σήμερα αν και φαίνεται ένα σημαντικό και ελκυστικό έργο από άποψη χρησιμότητας και αναγκαιότητας δεν έχει καταφέρει να μπει σε τροχιά υλοποίησης αν και προσφάτως ειπώθηκε από επίσημα χείλη πως αποτελεί προτεραιότητα. Προς το παρόν παραμένει ένα έργο-μακέτα.
Στοιχειωμένο έργο είναι και η Υποθαλάσσια Σαλαμίνας που βρίσκεται σε κατάσταση δημοπράτησης εδώ και περίπου εννέα χρόνια χωρίς όμως να έχει ξεκολλήσει η διαδικασία και να βλέπουμε κάποια εξέλιξη.
Εδώ είμαστε σε ένα έργο που δεν είναι αναγκαστικά απαραίτητο αλλά βελτιώνει γεωμετρικά την σύνδεση της Σαλαμίνας με την Αττική. Ο διαγωνισμός του έργου ξεκινά το 2016, πραγματοποιείται η πρώτη φάση αλλά δεν φαίνεται να “περπατά”.
Ο διαγωνισμός παραμένει σε μια “παγωμένη” κατάσταση εδώ και χρόνια και αναμένουμε εξελίξεις οι οποίες είτε θα οδηγήσουν στην υλοποίηση του είτε στην ακύρωση του διαγωνισμού. Η Σαλαμίνα σήμερα συνδέεται με την πορθμειακή γραμμή Παλούκια-Πέραμα κάθε 15 λεπτά καθ` όλη τη διάρκεια της ημέρας και θεωρείται από τις πιο εμπορικές γραμμές στην Ευρώπη.
Τα στοιχειωμένα έργα στην Πελοπόννησο
Στοιχειωμένο έργο είναι εδώ και πολλά χρόνια το τμήμα Πύργος-Καλό Νερό-Τσακώνα της Ολυμπίας Οδού για το οποίο το τελευταίο διάστημα έχει υπάρχει έντονη δραστηριότητα από την τοπική κοινωνία.
Η ιστορία του μπορεί να βρεθεί το 2005 όταν ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Κώστας Σουφλιάς στο πλαίσιο της Ολυμπίας Οδού (Ελευσίνα-Πάτρα-Πύργος-Τσακώνα) το βάζει μπρος. Η σύμβαση υπογράφεται το 2008 αλλά το 2011 με την οικονομική κρίση να σαρώνει τη χώρα, σταματά η κατασκευή.
Το 2013 ξεκινά και πάλι το έργο της Ολυμπίας Οδού αλλά έχοντας χάσει όλο το δυτικό της τμήμα καθώς αποφασίζεται να προχωρήσει η υλοποίηση στο Κόρινθος-Πάτρα. Το έργο Πάτρα-Πύργος και Πύργος-Καλό Νερό-Τσακώνα μένουν πίσω.
Στη συνέχεια θα προχωρήσει με διάφορες προσπάθειες το Πάτρα-Πύργος και τελικά το 2021 θα ενταχθεί και πάλι όλο το δυτικό τμήμα στην παραχώρηση και σήμερα το παραπάνω τμήμα είναι σε φάση παράδοσης στην κυκλοφορία.
Αναφορικά με το “στοιχειωμένο τμήμα” από τον Πύργο μέχρι την Τσακώνα, όλα δείχνουν πως αν θα μπορέσει να προχωρήσει αυτό θα γίνει τμηματικά με πρώτο το τμήμα Πύργος-Αλφειός. Το κόστος του έργου και η αραιή κίνηση που σύμφωνα με τις μελέτες της Ολυμπίας Οδού είναι κατ` ελάχιστον 700 εκατ. ευρώ, είναι ο μεγάλος ανασχετικός παράγοντας.
Το έργο το ζητά μετ` επιτάσεως το σύνολο της τοπικής αυτοδιοίκησης και φορέων καθώς ολοκληρώνει και το “οδικό δαχτυλίδι” της Πελοποννήσου αλλά το μέλλον του παραμένει αβέβαιο.
Αδιαμφισβήτητα στοιχειωμένο είναι και το σιδηροδρομικό έργο Ρίο-Πάτρα το οποίο εξαγγέλλεται, προετοιμάζεται και δεν καταφέρνει να φτάσει στην πηγή και “να πιεί νερό”.
Επίσης εδώ η ιστορία του έργου ξεκινά από την δεκαετία του 2000 όταν αποφασίζεται η υπογειοποίηση του αστικού τμήματος, δηλαδή στο παραλιακό τμήμα της Πάτρας. Το 2010 η Πάτρα χάνει την σιδηροδρομική σύνδεση της με την Αθήνα λόγω των έργων αναβάθμισης και έκτοτε το έργο της υπογειοποίησης πηγαινοέρχεται με προτάσεις και αντιπροτάσεις για να υλοποιηθεί.
Η τοπική κοινωνία ζητά την πλήρη υπογειοποίηση της γραμμής η οποία όμως έχει “αλμυρό” κόστος άνω των 500 εκατ. ευρώ σύμφωνα με τις εξαγγελίες που έγιναν το 2021.
Το ποσό για το έργο φαίνεται πως κρίνεται απαγορευτικό από την Κομισιόν καθώς έχει φάει τρεις φορές “άκυρο” στις προτάσεις που έχουν γίνει για ένταξη στο CEF από την ελληνική πλευρά.
Προσφάτως ο ΟΣΕ δια του κ.Τερεζάκη ανέφερε πως εξετάζει μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση του θέματος για να ξεκολλήσει το θέμα της υλοποίησης του έργου και η Πάτρα να ξανασυνδεθεί με την Αθήνα σε εύλογο χρονικό διάστημα.
Το έργο είναι ο ορισμός του στοιχειωμένου έργου καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει σύμπνοια με την τοπική κοινωνία για να δοθεί μια “χρυσή τομή” και να ξεμπλέξει αυτό το υπερ-απαραίτητο έργο για την Πάτρα, την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας το λιμάνι και τη ΒΙΠΕ.
Μαζί με την Πάτρα παραμένει όμηρος λόγω του έργου και η προσπάθεια να ξαναδούμε σύγχρονο τρένο στην Δυτική Αχαϊα και την Ηλεία.
Τα στοιχειωμένα έργα Μετρό
Φυσικά από αυτή τη λίστα στοιχειωμένων έργων δεν θα μπορούσαν να λείπουν έργα Μετρό. Μπορεί να μην είναι έργα τα οποία έχουν ταλαιπωρηθεί ή μπλέξει ή μπλοκάρει ή να είναι σε αναμονή αλλά είναι έργα που ενώ είχαν μια προοπτική κάπου …χάθηκαν.
Σε επίπεδα στοιχειωμένου έργου μπορεί να χαρακτηριστεί και η επέκταση της γραμμής 4 του Μετρό στην Κηφισιάς καθώς η ιστορία του εκτυλίσσεται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Στην ίδια κατηγορία και η επέκταση του μετρό Θεσσαλονίκης προς τον Εύοσμο.
Στην Αθήνα η επέκταση του Μετρό στην Λεωφόρο Κηφισιάς υπήρχε στο αρχικό πλάνο της τότε Αττικό Μετρό όταν άνοιξαν οι γραμμές 2 και 3 το 2000. Μάλιστα στην περίοδο προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 έφτασε σχεδόν στην πηγή για να γίνει η γραμμή ως κλάδος της γραμμή 3 από την Πανόρμου αλλά η πίεση του χρόνου δεν επέτρεψε την εκκίνηση της υλοποίησης.
Στη συνέχεια άλλαξαν οι προτεραιότητες και το Μετρό επεκτάθηκε σε άλλες περιοχές της πόλης. Σήμερα θεωρείται ως η απόλυτη προτεραιότητα για την Αθήνα καθώς θα καλύψει όλη την Λεωφόρο Κηφισιάς που είναι από τους πιο επιβαρυμένους άξονες της πόλης και θα δώσει ανάσες στο κυκλοφοριακό.
Ωστόσο το μεγάλο κόστος που εκτιμάται σε πάνω από 1,5 δισ. ευρώ το κάνει ένα έργο που θα δυσκολευτεί να εξασφαλίσει ένα τέτοιο ιλιγγιώδες ποσό. Ακόμα χειρότερα, όσο πάει προς τα πίσω το βασικό τμήμα της γραμμής από Γουδή μέχρι Άλσος Βεϊκου, τότε και η επέκταση αυτή μπορεί να πάει πιο πίσω χρονικά και να παραμείνει “στοιχειωμένη”.
Η Θεσσαλονίκη δεν λείπει από τη λίστα μας. Μπορεί να …έφυγε από τη λίστα η επέκταση του 6ου προβλήτα που οσονούπω θα ξεκινήσει η υλοποίηση του, έχει όμως επίσης ένα έργο Μετρό …από το παρελθόν.
Στο αρχικό πλάνο του Μετρό Θεσσαλονίκης, πέρα από την βασική γραμμή υπήρχαν δύο κλάδοι. Ο πρώτος από τον σταθμό 25ης Μαρτίου (τότε Πατρικίου) μέχρι την Μίκρα, δηλαδή η επέκταση Καλαμαριάς. Υπήρχε όμως και ο δεύτερος κλάδος, από τον σταθμό Δημοκρατίας μέχρι τον Εύοσμο (η λεγόμενη βορειο-δυτική επέκταση).
Τελικά επελέγη το Μετρό να πάει μετά την βασική γραμμή στην Καλαμαριά. Μετά την χώρα την έπιασε η κρίση, το Μετρό Θεσσαλονίκης είχε τα γνωστά προβλήματα και η υπόθεση της επέκτασης αυτής έμεινε στα συρτάρια.
Πλέον φαίνεται η επέκταση του Μετρό προς Εύοσμο, αυτό το στοιχειωμένο έργο, μπαίνει σε προτεραιότητα καθώς υπάρχει έτοιμη η αναμονή για την επέκταση στον σταθμό Δημοκρατίας. Εφόσον προχωρήσει θα καλύψει τις περιοχές της Σταυρούπολης και του Ευόσμου και θα φτάσει μέχρι τα νοσοκομεία της πόλης. Ωστόσο και εδώ ο παράγοντας κόστος θα καθορίσει το πότε θα δούμε αυτό το εξαιρετικά σημαντικό για την πόλη έργο να υλοποιείται.
Με μικρότερη δυναμική αλλά εξίσου στοιχειωμένα έχουμε και άλλα έργα στην χώρα. Ξεχωρίζουν η Υποθαλάσσια Λευκάδας που έρχεται και φεύγει από την δημοσιότητα κατά καιρούς, ο Τριπλός Κόμβος Σκαραμαγκά που θα δώσει λύσεις στο Θριάσιο Πεδίο,ο Δυτικός Προαστιακός στη Θεσσαλονίκη που περιμένουμε να ξεκολλήσει ο διαγωνισμός, η σύνδεση Αγρινίου με την Ιόνια Οδό που ζητείται από τους τοπικούς φορείς εδώ και χρόνια, η επέκταση του Μετρό Θεσσαλονίκης προς Αεροδρόμιο κ.α.
Πηγή: ypodomes.com
